Sociale media verbieden voor jongeren onder 15 jaar: een valse oplossing?

Verschillende landen, waaronder Franstalig België, overwegen om kinderen onder de 15 jaar de toegang tot sociale media te verbieden. Sociale media worden vaak aangewezen als de belangrijkste oorzaak van cyberpesten en, ruimer gezien, van mentale gezondheidsproblemen bij jongeren. Het wordt dan ook beschouwd als iets waar kinderen tegen beschermd moeten worden. Toch wijzen drie recente visienota’s van de Betternet-partners – Child Focus, Média Animation, de Conseil Supérieur de l’Éducation aux Médias (CSEM) en Mediawijs – in dezelfde richting: een verbod is niet de juiste oplossing.

Er is brede overeenstemming dat kinderen en jongeren online aan reële risico’s worden blootgesteld. Maar deze problemen komen niet voort uit de jongeren zelf. Ze zijn gelinkt aan de manier waarop platforms zijn ontworpen – met algoritmes die aandacht maximaliseren, een gebrek aan leeftijdsgebonden beschermingsmaatregelen en de gemakkelijke verspreiding van schadelijke inhoud. Een verbod straft dus de slachtoffers in plaats van de structurele oorzaken aan te pakken.

Een verbod: ineffectief en contraproductief

Alle drie de documenten benadrukken de beperkingen van een wettelijke leeftijdsgrens (15 of 16 jaar). Een dergelijke maatregel is moeilijk te handhaven en gemakkelijk te omzeilen. Vandaag al wordt de GDPR-regel (minimumleeftijd 13 jaar) op grote schaal genegeerd. Belangrijker nog: een verbod creëert een vals gevoel van veiligheid. Jongeren zouden deze platforms toch blijven gebruiken, zij het dan op discrete wijze of in het geniep, waardoor het voor volwassenen moeilijker wordt om hen te ondersteunen. Het risico bestaat ook dat mediawijsheid wordt ondermijnd, omdat het lijkt alsof er een eenvoudige oplossing bestaat. Tot slot ontneemt een verbod jongeren de positieve aspecten van sociale media: sociale contacten, steun van leeftijdsgenoten, creativiteit, identiteitsontwikkeling en toegang tot informatie. Voor velen maken sociale media een essentieel deel uit van het dagelijks leven. De uitdaging is dus niet om jongeren uit te sluiten, maar om digitale omgevingen te creëren die veilig en leeftijdsgebonden zijn, met ruimte voor educatie en begeleiding.

In plaats van te verbieden, moet de focus liggen op:

Mediawijsheid, gebaseerd op de werkelijke praktijken van jongeren – inclusief recreatief gebruik – om kritisch denken en digitale autonomie te ontwikkelen. Jongeren geleidelijk ondersteunen bij hun intrede in de digitale wereld, met omgevingen aangepast aan hun leeftijd en een stapsgewijze opbouw van verantwoordelijkheid.
Het is ook essentieel om de regulering van platforms aan te pakken, zodat zij hun verantwoordelijkheid nemen in het waarborgen van veilige digitale ruimtes voor kinderen en jongeren.
Ouders en opvoeders uitrusten met duidelijke richtlijnen, praktische hulpmiddelen en de juiste tools om kinderen wegwijs te helpen in de digitale wereld, intergenerationeel dialoog te bevorderen en om risico’s te voorkomen zonder de mooie opportuniteiten die sociale media bieden uit het oog te verliezen.

De drie perspectieven liggen op één lijn: sociale media verbieden voor jongeren onder de 15 jaar is noch realistisch, noch effectief, noch rechtvaardig. De prioriteit is niet om kinderen af te sluiten van de digitale wereld, maar om die wereld te transformeren tot een veilige, inclusieve en stimulerende ruimte voor hun ontwikkeling. Mediawijsheid speelt een sleutelrol in dit proces: ze stelt jongeren in staat om met inzicht en kennis de digitale wereld te ontdekken en zorgt ervoor dat volwassenen goed zijn uitgerust om hen te begeleiden en te ondersteunen.

Links naar de visienota’s