Medias alternatifs et journalisme citoyen

  • fr
  • nl
  • de
  • Enseignants/animateurs 95
  • Jeunes & enfants 60
  • Parents 46
  • Autres adultes 50
  • Animation ou formation 41
  • Campagne ou action de militance 10
  • Manuel ou fiche pédagogique 47
  • Production média (webdoc, site, vidéo, etc.) 49
  • Autre 11

L’étude « La critique de l’information en cinq approches »

Cibles
  • Enseignants/animateurs
  • Autres adultes
Supports
  • Manuel ou fiche pédagogique
fr

Les citoyens doivent faire preuve d’esprit critique face à l’information ! Depuis quelques années, hommes et femmes politiques, responsables éducatifs, journalistes… tous appellent de leur vœu à promouvoir cette démarche d’éducation aux médias. Il s’agirait désormais d’un enjeu public majeur pour garantir le bon fonctionnement d’une société où l’information a pris une place centrale. Mais de quelle démarche parle-t-on ? Cette étude propose d’identifier cinq angles d’analyse pour mettre en perspective l’information médiatique et son rôle social.

Les ateliers « TIC éthiques »

Cibles
  • Enseignants/animateurs
Supports
  • Animation ou formation
fr

TIC éthiques, c’est une série d’ateliers à destination des animateurs (EPN, jeunesse, insertion sociale et professionnelle), formateurs, enseignants actifs dans le domaine du numérique, et qui souhaitent s’outiller pour favoriser un « meilleur internet ». Proposé par Média Animation, TechnofuturTIC et le centre de ressources des EPN de Wallonie dans le cadre du projet européen B-Bico, ce programme est gratuit et organisé de juin à octobre 2020 dans les cinq provinces de la région wallonne.

Les objectifs :

  • Favoriser une approche citoyenne d’Internet
  • Développer un regard critique par rapport aux usages du numérique
  • Identifier les enjeux relatifs au numérique, dans une approche actualisée, et les comprendre
  • Discuter des pistes méthodologiques pour approcher les usages du numérique selon son contexte et ses publics
  • Partager les bonnes pratiques de chacun et les enrichir

Nieuwsdagboek

Cibles
  • Enseignants/animateurs
  • Jeunes & enfants
Supports
  • Manuel ou fiche pédagogique
nl

Hoe vaak zie, hoor, lees … jij nieuws?

Kunnen je leerlingen inschatten hoe vaak ze per dag in aanraking komen met nieuws? Waarschijnlijk geven de meeste leerlingen aan dat ze nauwelijks of zelfs nooit het nieuws volgen. Maar klopt dat beeld wel? Komen ze echt zo weinig in aanraking met nieuws?
Nieuws is overal om ons heen: we komen er elke dag wel eens mee in aanraking. Op sociale media of wanneer je de televisie aanzet en het journaal net begint. Nieuws is vaker aanwezig en toegankelijker dan veel leerlingen op het eerste zicht zouden denken.

Hou een week lang een nieuwsdagboek bij

Spreek daarom af dat de leerlingen een week of een dag lang bijhouden waar, wanneer, waarom en hoe ze nieuws tot zich nemen. Het gaat niet alleen om de officiële en geplande kanalen. Ook als je op internet min of meer per ongeluk op nieuws stuit, je ouders een nieuwsonderwerp bespreken, iemand je iets vertelt, je iets leest op Facebook of Twitter, dan telt dat mee. De leerlingen noteren gedurende een dag waar en hoe ze in aanraking komen met nieuws. Het is een ideale manier om kinderen en jongeren te laten stilstaan bij hun eigen mediagebruik: welke boodschappen ontvangen ze en hoe heeft dat een impact op hun leven?

Bespreek nadien zeker de nieuwsdagboeken in de klas. Vergelijk de antwoorden met de resultaten van tijdens de les. Volgen de leerlingen toch meer nieuws dan ze aanvankelijk hadden gedacht? En via welke kanalen is het vooral? Zijn er grote verschillen tussen de leerlingen? Wat valt er op? Zijn er trends? Welke boodschappen pikken ze op? Welk effect heeft dit op hen?

Download het onderaan

Mediawijs ontwikkelde het Nieuwsdagboek in het kader van Nieuws in de Klas.

Affiche: Betrouwbare info of toch fake?

Cibles
  • Enseignants/animateurs
  • Autres adultes
Supports
  • Production média (webdoc, site, vidéo, etc.)
nl

Het internet bevat een schat aan informatie. Maar hoe weet je welke bronnen je wel of niet kunt vertrouwen? Mediawijs maakte deze affiche met de 10 vragen die je jezelf moet stellen om na te gaan of een bericht waar of vals is.

Valse en misleidende informatie is niets nieuws, die is er al sinds de oudheid. Zelfs traditionele media delen soms valse informatie van andere bronnen. Maar sinds de opkomst van digitale en sociale media raken die berichten vlugger en langer verspreid. En gelijk wie kan gelijk welke vorm van informatie maken en publiceren. Hoe herken je dan slecht of misleidend nieuws? Onze checklist met 10 vragen helpt je het nieuws analyseren en feit van fictie onderscheiden.

Deze affiche is geschikt voor scholen, bibliotheken, openbare computerruimtes en persoonlijk gebruik. 
Je kan hem gratis bestellen of download hem hieronder om zelf te printen.
De checklist werd gebaseerd op de checklist van Nieuws in de klas Nederland en kwam tot stand in samenwerking met StampMedia.

Nieuws in de Klas

Cibles
  • Enseignants/animateurs
Supports
  • Manuel ou fiche pédagogique
  • Production média (webdoc, site, vidéo, etc.)
nl

Nieuws in de Klas is de mediawijze campagne voor kinderen en jongeren in het onderwijs over nieuws. Die is bruikbaar in alle onderwijsvormen vanaf de derde graad van het lager onderwijs. De campagne bestaat uit:

  • Educatief en lesmateriaal:
    • – ​De online les ‘Iedereen Journalist‘: Iedereen Journalist bestaat uit vier onderdelen en een reflectiehoofdstuk. Elk onderdeel bestaat uit
      • * een theoretisch filmpje waarin en theoretisch filmpje waarin Prof. Baldwin Van Gorp (KULeuven) meer inzicht geeft over de algemene principes van journalistiek, nieuwsdragers, nieuwsgaring en de praktijk,
      • * een prakijkfilmpje waarin zes journalisten je meenemen in de wondere wereld van het nieuws, uitleggen wat journalistiek voor hen betekent, wat de voor- en nadelen zijn van een medium en hoe een bepaald nieuwsfeit tot stand gekomen is en
      • * discussievragen en opdrachten over de rol van journalisten, hoe nieuws gemaakt wordt en nog veel meer.
    • – De affiche ‘Betrouwbare info of toch fake?
    • – De educatieve pakketten ‘Fake News‘, ‘Beelden in het nieuws‘, ‘Verkiezingen in het nieuws‘ en nog veel ander lesmateriaal
    • – De EDUboxen Nepnieuws en Data in de Pers
    • – De zelftest Welk soort nieuwsgebruiker ben jij?
  • Een week een dagelijks kranten- en tijdschrijftenpakket in de klas
    scholen en leerkrachten van het lager en secundair onderwijs kunnen 1 schoolweek (5 dagen) per jaar beschikken over een gratis papieren nieuwspakket per klas per dag. Per dag ontvang je met het papieren nieuwspakket: 1 exemplaar van Metro, 2 exemplaren van De Tijd, 3 exemplaren van De Standaard, 3 exemplaren van Het Belang van Limburg, 3 exemplaren van Gazet van Antwerpen, 3 exemplaren van De Morgen, 3 exemplaren van Het Laatste Nieuws en 3 exemplaren van Het Nieuwsblad. Er wordt per pakket ook 1 exemplaar van Humo en Knack voorzien (geleverd op woensdag). Elk papieren nieuwspakket bestaat dus uit 21 kranten per dag en 2 magazines per week.
  • Een digitaal nieuwspakket
    Samen met het papieren pakket kun je voor je klas een gezamenlijke log-in krijgen voor de digitale kranten en magazines via de websites www.tijd.be, www.standaard.be, www.hbvl.be, www.gva.be, www.demorgen.be, www.hln.be, www.nieuwsblad.be, www.knack.be en www.humo.be. Een gezamenlijke login voor deze websites kan worden aangevraagd via het bestelformulier op www.nieuwsindeklas.be. De geldigheidsperiode van de logins wordt gekoppeld aan de startdata voor de papieren nieuwspakketten.
  • Themadossiers van specifieke nieuwssites:
    Naast de digitale kranten en magazines, zitten er voortaan ook online themadossiers van de nieuwssites binnen Media.21 in het digitaal nieuwspakket. In deze dossiers worden artikels van de verschillende nieuwssites over een bepaald thema naast elkaar gelegd en vergeleken. De themadossiers van Apache, Charlie Magazine, DeWereldMorgen.be, Doorbraak.be, MO*/MO.be, newsmonkey, rekto:verso en StampMedia kan je het hele schooljaar door gratis raadplegen.  Je hoeft hiervoor geen login aan te vragen.

De projectpartners

  • Mediawijs coördineert en zorgt voor educatief materiaal,
  • Vlaamse Nieuwsmedia, WEMEDIA, Media.21, Metro, VRT en VIAA brengen nieuwsmedia tot in de klas,
  • de Vlaamse Minister van Media zorgt voor finanicering.

Lees meer over Nieuws in de Klas!

Mind over Media: online tool en 9 lessen over propaganda

Cibles
  • Enseignants/animateurs
  • Jeunes & enfants
  • Autres adultes
Supports
  • Manuel ou fiche pédagogique
  • Production média (webdoc, site, vidéo, etc.)
nl

« Het is nooit eerder zo belangrijk geweest om de complexe rol van propaganda in de samenleving te onderzoeken. »

Binnen het project Mind Over Media EU werden negen lessen ontwikkeld en getest door Renee Hobbs van het Media Education Lab en Bert Pieters van Mediawijs – Vlaams Kenniscentrum Digitale en Mediawijsheid.
De activiteiten zijn een aanvulling op de leerervaring bij het online platform www.mindovermedia.be.

De lessen zetten studenten aan om:

  • te discussiëren over definities van propaganda;
  • gemeenschappelijke propagandatechnieken te identificeren
  • historische en hedendaagse propaganda te bespreken
  • voorbeelden van hedendaagse propaganda te onderzoeken en analyseren;
  • voorbeelden van nieuwe vormen van propaganda op online media te zoeken en te delen;
  • interpretaties van mediaberichten te delen en te bespreken;
  • na te denken over mogelijke gunstige, goedaardige of schadelijke impact op individuen en de samenleving;
  • de context van propaganda te evalueren;
  • na te denken over de sociale verantwoordelijkheden van degenen die propaganda creëren en consumeren.

Overzicht lessen

  1. Propaganda definiëren
    Er bestaan veel definities van propaganda, die allemaal gemeenschappelijke elementen bevatten en een weergave vormen van veranderende tijden en contexten
  2. Propagandatechnieken herkennen
    Hoewel het vele vormen kan aannemen, kun je propaganda herkennen aan het gebruik van technieken die sterke emoties opwekken, ideeën vereenvoudigen, inspelen op de noden van het publiek, en tegenstanders aanvallen
  3. Delen, of Niet Delen?
    Het is belangrijk om bewust na te denken over de mogelijke voor- en nadelen van propaganda wanneer mensen deelnemen aan het verspreiden van propaganda via sociale netwerken
  4. Waar vind je propaganda?
    Het kan lastig zijn om propaganda te herkennen wanneer het verborgen zit in entertainment, educatie, of het nieuws, omdat we het daar niet verwachten
  5. Propaganda kritisch analyseren
    Analyseer propaganda aan de hand van kritische vragen om de auteur, het doel en onderwerp van de boodschap te identificeren, en bekijk verschillende mogelijke interpretaties en reacties
  6. Maak je eigen propaganda
    In deze les maken jongeren zelf propaganda, een actieve introductie in de verschillende propgandatechnieken. Belangrijk is te achterhalen waarom je je laat overtuigen door een bepaalde campagne.
  7. Verkiezingen en propaganda
    Hoe gaan de verschillende politieke partijen te werk om de kiezer overtuigen om voor hun partij te stemmen?
  8. De kracht van woorden
    Woorden kunnen ons op een subtiele manier beïnvloeden. Politici, journalisten, reclamemakers, … proberen onze gedachten en gedrag vaak bewust te sturen met metaforen en eufemismen.
  9. Een campagne voor de goede zaak
    Propaganda werkt zelden direct. Sensibiliseringscampagnes en propaganda werken pas echt als de boodschap regelmatig herhaald wordt én als de boodschap heel toegepast is op een specifieke doelgroep

Credits
‘Mind Over Media: Analyzing contemporary propaganda’ werd ontwikkeld door het Media Education Lab (met Renee Hobbs, Kaylen Shimoda, Frank Baker, Jonathan Friesem, Sandy McGee en Lili Schlesseris) en Holocaust Memorial Museum (met David Klevan en JoAnna Wasserman) in de Verenigde Staten als educatieve ondersteuning van de tentoonstelling ‘State of Deception: The Power of Nazi Propaganda’. Webdesign en productiediensten werden verzorgd door Night Kitchen Interactive.
‘Mind over Media in EU – Hoe worden we beïnvloed’ is een initiatief van de Evens Foundation met Association for Communication and Media Culture (Kroatië), Center for Citizenship Education (Polen), Finnish Society on Media Education (Finland), Mediawijs (België), Mediawise Society (Roemenië), and Media Maker / Citizen Press (Frankrijk).
‘Mind over Media in EU’ is een ‘Media Literacy for All’-pilootproject gecofinancierd door de European Commission Directorate-General for Communications Networks, Content and Technology als onderdeel van het Pilot Project – Media Literacy For All Grant agreement no LC-00644630. De informatie en meningen op deze website zijn die van de auteur(s) en geven niet noodzakelijk de officiële mening van de Europese Unie weer. Noch de instellingen en organen van de Europese Unie, noch enige persoon die namens hen optreedt, kan verantwoordelijk worden gehouden voor het gebruik dat van de informatie die erin is vervat.

KrantenMaker

Cibles
  • Enseignants/animateurs
  • Jeunes & enfants
Supports
  • Production média (webdoc, site, vidéo, etc.)
nl

De KrantenMaker is een webpagina waar iedereen een eigen krant kan maken. Een leerling of leerkracht kan helemaal alleen een krant maken, maar hij kan net zo goed samenwerken met een paar vrienden of collega’s. Aangemaakte kranten bewaren, doormailen en afdrukken, het kan allemaal met de KrantenMaker. Met de KrantenMaker maar je een klassieke papieren of een heuse internetkrant. Er zijn tal van editeeropties en zoektools die je daarbij kunnen helpen. De KrantenMaker word je kosteloos aangeboden door Nieuws in de Klas. Er is geen specifieke software nodig. De KrantenMaker is geoptimaliseerd voor de meeste courante browsers. Ontdek nu de KrantenMaker op www.krantenmaker.be!

Interactieve video: Archiefbeelden anders bekeken

Cibles
  • Enseignants/animateurs
  • Autres adultes
Supports
  • Production média (webdoc, site, vidéo, etc.)
nl

Je wil graag een video tonen tijdens jouw les? Als informatiebron of als gespreksstarter? Maar zijn deze beelden wel zo ‘objectief’ als ze op het eerste zicht lijken? Je staat best even stil bij de fragmenten die je wil gebruiken. Journalisten en reportagemakers maken bepaalde keuzes om een boodschap over te brengen.

Om hier meer inzicht in te krijgen, en te ontdekken of deze boodschap past bij wat jij wil overbrengen, heeft Mediawijs samen met VIAA een interactieve tool ontwikkeld om met video’s aan de slag te gaan in de klas. Deze interactieve video met 6 vragen en 5 voorbeelden helpt leerkrachten en leerlingen beter naar video’s te kijken en stil te staan bij wat ze (niet) zien. Zo kan je werken aan een kritische houding en de eindtermen ICT en mediawijsheid.

Hoe ga je aan de slag met beeldfragmenten in de klas? 

Je stelt jezelf best volgende vragen:

  1. Wat zie je? En wat hoor je? Is er misschien iets bijzonders te zien of te horen op de achtergrond?
  2. Daarna komt de ‘wie’ vraag! Weet je wie de video heeft gemaakt? Is het een betrouwbare bron? En ‘voor wie’ is deze video bedoeld? Op welke manier houdt de videomaker rekening met het doelpubliek?
  3. Waar zijn de beelden opgenomen? Zou je de beelden anders bekijken wanneer ze in een ander land gefilmd zijn?
  4. Wanneer zijn de beelden opgenomen? Beelden van 50 jaar geleden kan je best in die tijdsgeest situeren. Maar ook de actualiteit of trends bepalen vaak de bril waardoor een videomaker kijkt.
  5. Ook hoe je iets in beeld brengt, bepaalt mee de boodschap. Op welke manier wordt een mening of een bevolkingsgroep in beeld gebracht? Welk format gebruikt de maker? Werden de beelden gemonteerd in functie van het verhaal? Of werden de beelden achteraf bewerkt? En welk effect heeft dit?
  6. Alle vragen komen samen in de ‘waarom’ vraag? Want elke video is het resultaat van keuzes. Wat is de intentie van de maker? Waarom gebruikt de maker een bepaald format of een bepaalde techniek? En welke boodschap wil de maker hiermee overbrengen aan de kijker?

Door deze vragen te stellen, kom je te weten wat er allemaal schuilgaat in een beeld. Eenmaal je dit allemaal overlopen hebt, dan weet je of dit kan passen in jouw klas. Blijf steeds neutraal en denk goed na over hoe je dit kadert in jouw les.

In deze interactieve video vind je 6 voorbeelden en 9 fragmenten die deze vragen beantwoorden. Op zoek naar andere beeldfragmenten? Neem dan zeker een kijkje in het Archief voor Onderwijs.

Met dank aan: VIAA, VRT, RTBF, onderzoekers UGent en VUB

Iedereen journalist

Cibles
  • Enseignants/animateurs
Supports
  • Production média (webdoc, site, vidéo, etc.)
nl

Wanneer is iets nieuws? Een schijnbaar eenvoudig vraag, waarvan het antwoord niet zo voor de hand ligt. Welke selectiecriteria bepalen wat een hoogdringend nieuwsitem vormt, en wat niet? In ‘Iedereen journalist’ wordt een kritische blik op de vorming van nieuws geworpen. Je kan aan de slag met dit online lessenpakket.

Wat?

Iedereen Journalist bestaat uit vier onderdelen en een reflectiehoofdstuk. Elk onderdeel bestaat uit

  • – een theoretisch filmpje waarin Prof. Baldwin Van Gorp (KULeuven) meer inzicht geeft over de algemene principes van journalistiek, nieuwsdragers, nieuwsgaring en de praktijk,
  • – een prakijkfilmpje waarin zes journalisten je meenemen in de wondere wereld van het nieuws, uitleggen wat journalistiek voor hen betekent, wat de voor- en nadelen zijn van een medium en hoe een bepaald nieuwsfeit tot stand gekomen is en
  • – discussievragen en opdrachten over de rol van journalisten, hoe nieuws gemaakt wordt en nog veel meer.

Thema’s

  • – Wat is journalistiek?
    In dit filmpje krijg je meer inzicht in het communicatieproces en meer bepaald in hoe journalistiek een vorm is van communicatie. Daarnaast ontdek je ook wat volgens de 6 journalisten hun rol is als journalist.
  • – De verschillende dragers
    De leerlingen ontdekken verschillende nieuwsdragers: krant, televisie, radio, magazine en internet. Er wordt een korte historische geschiedenis gegeven en de kenmerken van de verschillende dragers. Daarnaast vertellen de journalisten in een elevator pitch wat volgens hen de belangrijkste kenmerken zijn van het medium waarvoor ze werken.
  • – Nieuwsgaring
    Hoe bepaalt een journalist wat nieuws is? En hoe komt hij tot al deze informatie? In dit hoofdstuk worden de verschillende criteria waarom iets nieuwswaardig is, geduid. Maar ook de begrippen gatekeeper en gatewatcher komen aan bod. Nadien vertellen de journalisten het verhaal achter een nieuwsitem. Hoe kwamen zij aan het nieuws en wat moeten ze daarvoor allemaal doen.
  • – Van informatie naar nieuws
    Hoe komt een nieuwsuitzending of een krantenartikel nu tot stand? Hoe ziet een dag van een journalist eruit? Stap mee in de voetsporen van de 6 journalisten en ontdek aan de hand van verschillende videodagboeken hoe een doordeweekse dag er voor hen uitziet.

De 6 journalisten

  • – Johan Faes – Krant – journalist bij De Standaard
  • – Marieke Van Cauwenberghe –  Radio – journaliste bij VRT Nieuws
  • – Faroek Özgünes – Televisie – journalist bij VTM Nieuws
  • – Els Dalemans- Freelance journaliste bij Het Laatste Nieuws
  • – Jeroen Maris – journalist bij HUMO
  • – Samira Bendadi – Online medium – journaliste bij MO*

Mon carnet pratique pour… Booster ma citoyenneté numérique dans une société multiculturelle

Cibles
  • Enseignants/animateurs
  • Jeunes & enfants
  • Parents
  • Autres adultes
Supports
  • Manuel ou fiche pédagogique
fr

Il s’agit d’un carnet pédagogique destiné aux enfants et aux adultes. De manière ludique, ce carnet permet aux jeunes de se rendre compte de leur utilisation des outils numériques, des risques que cela représente et des solutions à mettre en place pour utiliser ces outils de façon CRACCS (citoyenne, responsable, Active, créative, critique et solidaire). A mettre dans toutes les mains (éducateurs, professeurs, parents, jeunes).

Interface3.Namur

asbl qui promeut les métiers de l’informatique et du numérique. Elle travaille à la remise à l’emploi, à la formation mais aussi à la sensibilisation et à l’initiation (notamment sur l’égalité des genres à l’accès aux métiers informatiques/numériques).

Mediawijs

Mediawijs is het Vlaamse Kenniscentrum Digitale en Mediawijsheid van de Vlaamse overheid en imec vzw.
Mediawijs helpt de inwoners van Vlaanderen en Brussel om bewust, actief, kritisch en creatief ict en media te gebruiken om deel te nemen aan onze maatschappij.
Daarvoor
– start Mediawijs overleg, netwerken en samenwerkingen tussen en met het Vlaamse digitale en mediawijsheidsveld,
– inspireert Mediawijs het Vlaamse digitale en mediawijsheidsveld met vorming, kennisdeling en praktijkontwikkeling,
– stimuleert Mediawijs digitaal en mediawijs gedrag bij de burger met informatie en campagnes,
– houdt Mediawijs de vinger aan de pols van de ontwikkelingen in alle vormen van ict, media en digitale en mediawijsheid,
– en speelt Mediawijs een actieve rol in de visie- en beleidsontwikkeling over digitale en mediawijsheid in Vlaanderen, Brussel en Europa.

Média Animation ASBL

Centre de ressources en communication et éducation aux médias en Communauté Française de Belgique.