Gerüchte, Propaganda und Desinformation

  • fr
  • nl
  • de
  • Lehrer/Animateure 82
  • Jugendliche und Kinder 56
  • Eltern 40
  • Andere Erwachsene 43
  • Animation oder Training 37
  • Kampagne oder aktivismus 7
  • Manual oder pädagogische karteikarte 43
  • Medienproduktion (webdoc, site, vidéo, etc.) 41
  • Andere 9

Affiche: Betrouwbare info of toch fake?

Cibles
  • Lehrer/Animateure
  • Andere Erwachsene
Supports
  • Medienproduktion (webdoc, site, vidéo, etc.)
nl

Het internet bevat een schat aan informatie. Maar hoe weet je welke bronnen je wel of niet kunt vertrouwen? Mediawijs maakte deze affiche met de 10 vragen die je jezelf moet stellen om na te gaan of een bericht waar of vals is.

Valse en misleidende informatie is niets nieuws, die is er al sinds de oudheid. Zelfs traditionele media delen soms valse informatie van andere bronnen. Maar sinds de opkomst van digitale en sociale media raken die berichten vlugger en langer verspreid. En gelijk wie kan gelijk welke vorm van informatie maken en publiceren. Hoe herken je dan slecht of misleidend nieuws? Onze checklist met 10 vragen helpt je het nieuws analyseren en feit van fictie onderscheiden.

Deze affiche is geschikt voor scholen, bibliotheken, openbare computerruimtes en persoonlijk gebruik. 
Je kan hem gratis bestellen of download hem hieronder om zelf te printen.
De checklist werd gebaseerd op de checklist van Nieuws in de klas Nederland en kwam tot stand in samenwerking met StampMedia.

EDUbox Nepnieuws

Cibles
  • Lehrer/Animateure
Supports
  • Medienproduktion (webdoc, site, vidéo, etc.)
nl

Desinformatie en nepnieuws zijn alomtegenwoordig. En bovendien niet zo eenvoudig te ontmaskeren.VRT NWS, Mediawijs, Arteveldehogeschool en imec maakten daarom de EDUbox Nepnieuws voor het secundair onderwijs. De EDUbox informeert jongeren over nepnieuws en geeft hen tips en tricks.

Een EDUbox is een educatieve tool van VRT NWS om jongeren op een andere manier te laten kennismaken met verschillende maatschappelijke thema’s en wordt ontwikkeld met expertpartners zoals Mediawijs. Naast met alle content die VRT NWS maakt op radio, tv, online en via sociale media, informeert en inspireert VRT NWS ook zo jongeren en stimuleert hen om zelf aan de slag te gaan. De boxen zijn ontwikkeld om te gebruiken in de klas. Leerlingen of studenten werken in kleine groepjes met een box gevuld met fiches. De fiches bevatten een klein stukje theorie, praktijkoefeningen en opdrachten. bij de box hoort ook een digitaal luik met audiovisueel materiaal.

Onderzoek Arteveldehogeschool en IMEC

Uit onderzoek van Arteveldehogeschool (2018) bij Vlaamse jongeren tussen 15 en 24 jaar blijkt dat jongeren moeilijk nepnieuws herkennen. Amper 3% van de bevraagde jongeren slaagt erin zes nieuwsverhalen correct in te schatten, als echt of vals. Veelal vertrouwen ze op hun eigen persoonlijke logica, achtergrondkennis of intuïtie om de juistheid van een verhaal te beoordelen. En dat is nu net ook ‘gevaarlijk’. Iedereen heeft zijn eigen vooroordelen. Je gaat informatie dan ook interpreteren en kaderen zodat het aansluit bij jouw wereldbeeld. Ook uit de Digimeter 2018 (imec) blijkt dat Vlamingen wakker liggen van nepnieuws.  Het is dus belangrijk om jongeren (en volwassenen) te informeren over nepnieuws en hen de juiste tips en tricks aan te reiken om nepnieuws te ontmaskeren.

„Over het algemeen erkennen Vlamingen de positieve aspecten van digitaal nieuws.“, zegt Vlaams Minister van Media Sven Gatz.  „Zo voelt een ruime meerderheid zich beter geïnformeerd dankzij het internet. Al zijn we niet blind voor de nadelen die ermee gepaard gaan. De negatieve impact van nepnieuws op onze maatschappij is bijvoorbeeld een breed gedeelde bekommernis.”

EDUbox Nepnieuws

De EDUbox informeert leerlingen uit het secundair onderwijs over nepnieuws.  Jongeren kruipen in de huid van een „nepnieuwsdetectieve“.  Stap voor stap, met behulp van fiches en opdrachten gekoppeld aan een digitaal luik op VRT.be, leren ze spelenderwijs nepnieuws te ontmaskeren.  Ze krijgen tips zoals „check de datum“, „check de auteur“, „check de bron“. VRT-journalisten leggen in video’s uit hoe ze op de redactie informatie en beeldmateriaal controleren.

De EDUbox Nepnieuws bestaat uit 6 delen:

  • – een introductie,
  • – dé basis met tips en tricks en
  • – een oefening,
  • – twee hoofdstukken die dieper ingaan op nepnieuws (uitbreiding) en
  • – extra inspiratie.

Onder begeleiding van de leerkracht discussiëren leerlingen over actuele onderwerpen, die aan bod komen in de EDUbox.
De EDUbox Nepnieuws sluit aan bij tal van (vakoverschrijdende) eindtermen van het secundair onderwijs die gaan over kritisch denken, mediawijsheid, weerbaarheid en respect.

Praktische info

Er zijn ondertussen 4 EDUboxen beschikbaar voor onderwijs: Data in de pers, Democratie, Nepnieuws en Artificiële intelligentie.


EDUbox werd mee mogelijk gemaakt door VRT Sandbox: een accelerator in VRT voor externe start-ups , die samen met VRT projecten kunnen uitbouwen. Daarnaast faciliteert VRT Sandbox ook ondernemerschap binnen de VRT. Medewerkers krijgen de ruimte om met nieuwe ideeën te spelen, VRT Sandbox ondersteunt projectmatig en financieel waar nodig. EDUbox is in deze veilige speelruimte kunnen groeien van idee tot prototype tot volwaardig product.

Mediawegwijzer: Beelden lezen en schrijven

Cibles
  • Lehrer/Animateure
  • Andere Erwachsene
Supports
  • Manual oder pädagogische karteikarte
nl

Beelden zeggen vaak meer dan duizen woorden. Ze zijn onze eerste bron van informatie, verleiding of expressie. Om de wereld van vandaag en morgen te begrijpen én om er deel van uit te maken, is beelden leren “lezen en schrijven” of  werken aan beeldgeletterdheid een must!

Met de Mediawegwijzer Beelden Lezen en Schrijven daagt Mediawijs je uit om beelden van foto’s, films, cartoons, schilderijen … centraal te plaatsen in je les. Gebruik beelden niet enkel als illustratie bij de teksten, maar als onderwerp om kritisch te bekijken, de betekenis ervan te lezen, er zelf betekenis aan te geven of om ermee te communiceren.

Download hem of bestel een papieren versie!

Een Mediawegwijzer is een thematisch infomagazine van Mediawijs voor leerkrachten. Illustraties: Sarah Vanbelle

Online Training in Beeld voor leerkrachten

Cibles
  • Lehrer/Animateure
Supports
  • Medienproduktion (webdoc, site, vidéo, etc.)
nl

Beelden zijn overal. Jongeren moeten hier leren mee omgaan: al kijkend, al doende en al spelend! Maar hoe doe je dat? In vijf video’s leggen we jou de basis uit, met enkele experimenten en opdrachten voor in de klas.

1. Elk beeld vertelt een verhaal

Bekijk de video elk beeld vertelt een verhaal
Zelf aan de slag? Check deze experimenten die je in de klas of daarbuiten kan uittesten!

2. Beelden manipuleren

Bekijk de video Beelden manipuleren
Zelf aan de slag? Check deze experimenten die je in de klas of daarbuiten kan uittesten!

3. Hier spreekt men beeldtaal

Bekijk de video Hier spreekt men beeldtaal
Zelf aan de slag? Check deze experimenten die je in de klas of daarbuiten kan uittesten!

4. Leren kijken naar beeld

Bekijk de video Leren kijken naar beeld
Zelf aan de slag? Check deze experimenten die je in de klas of daarbuiten kan uittesten!

5. Aan de slag

Bekijk de video Aan de slag
Echt zelf aan de slag? Check deze experimenten die je in de klas of daarbuiten kan uittesten!

Mind over Media: online tool en 9 lessen over propaganda

Cibles
  • Lehrer/Animateure
  • Jugendliche und Kinder
  • Andere Erwachsene
Supports
  • Manual oder pädagogische karteikarte
  • Medienproduktion (webdoc, site, vidéo, etc.)
nl

„Het is nooit eerder zo belangrijk geweest om de complexe rol van propaganda in de samenleving te onderzoeken.“

Binnen het project Mind Over Media EU werden negen lessen ontwikkeld en getest door Renee Hobbs van het Media Education Lab en Bert Pieters van Mediawijs – Vlaams Kenniscentrum Digitale en Mediawijsheid.
De activiteiten zijn een aanvulling op de leerervaring bij het online platform www.mindovermedia.be.

De lessen zetten studenten aan om:

  • te discussiëren over definities van propaganda;
  • gemeenschappelijke propagandatechnieken te identificeren
  • historische en hedendaagse propaganda te bespreken
  • voorbeelden van hedendaagse propaganda te onderzoeken en analyseren;
  • voorbeelden van nieuwe vormen van propaganda op online media te zoeken en te delen;
  • interpretaties van mediaberichten te delen en te bespreken;
  • na te denken over mogelijke gunstige, goedaardige of schadelijke impact op individuen en de samenleving;
  • de context van propaganda te evalueren;
  • na te denken over de sociale verantwoordelijkheden van degenen die propaganda creëren en consumeren.

Overzicht lessen

  1. Propaganda definiëren
    Er bestaan veel definities van propaganda, die allemaal gemeenschappelijke elementen bevatten en een weergave vormen van veranderende tijden en contexten
  2. Propagandatechnieken herkennen
    Hoewel het vele vormen kan aannemen, kun je propaganda herkennen aan het gebruik van technieken die sterke emoties opwekken, ideeën vereenvoudigen, inspelen op de noden van het publiek, en tegenstanders aanvallen
  3. Delen, of Niet Delen?
    Het is belangrijk om bewust na te denken over de mogelijke voor- en nadelen van propaganda wanneer mensen deelnemen aan het verspreiden van propaganda via sociale netwerken
  4. Waar vind je propaganda?
    Het kan lastig zijn om propaganda te herkennen wanneer het verborgen zit in entertainment, educatie, of het nieuws, omdat we het daar niet verwachten
  5. Propaganda kritisch analyseren
    Analyseer propaganda aan de hand van kritische vragen om de auteur, het doel en onderwerp van de boodschap te identificeren, en bekijk verschillende mogelijke interpretaties en reacties
  6. Maak je eigen propaganda
    In deze les maken jongeren zelf propaganda, een actieve introductie in de verschillende propgandatechnieken. Belangrijk is te achterhalen waarom je je laat overtuigen door een bepaalde campagne.
  7. Verkiezingen en propaganda
    Hoe gaan de verschillende politieke partijen te werk om de kiezer overtuigen om voor hun partij te stemmen?
  8. De kracht van woorden
    Woorden kunnen ons op een subtiele manier beïnvloeden. Politici, journalisten, reclamemakers, … proberen onze gedachten en gedrag vaak bewust te sturen met metaforen en eufemismen.
  9. Een campagne voor de goede zaak
    Propaganda werkt zelden direct. Sensibiliseringscampagnes en propaganda werken pas echt als de boodschap regelmatig herhaald wordt én als de boodschap heel toegepast is op een specifieke doelgroep

Credits
‘Mind Over Media: Analyzing contemporary propaganda’ werd ontwikkeld door het Media Education Lab (met Renee Hobbs, Kaylen Shimoda, Frank Baker, Jonathan Friesem, Sandy McGee en Lili Schlesseris) en Holocaust Memorial Museum (met David Klevan en JoAnna Wasserman) in de Verenigde Staten als educatieve ondersteuning van de tentoonstelling ‘State of Deception: The Power of Nazi Propaganda’. Webdesign en productiediensten werden verzorgd door Night Kitchen Interactive.
‘Mind over Media in EU – Hoe worden we beïnvloed’ is een initiatief van de Evens Foundation met Association for Communication and Media Culture (Kroatië), Center for Citizenship Education (Polen), Finnish Society on Media Education (Finland), Mediawijs (België), Mediawise Society (Roemenië), and Media Maker / Citizen Press (Frankrijk).
‘Mind over Media in EU’ is een ‘Media Literacy for All’-pilootproject gecofinancierd door de European Commission Directorate-General for Communications Networks, Content and Technology als onderdeel van het Pilot Project – Media Literacy For All Grant agreement no LC-00644630. De informatie en meningen op deze website zijn die van de auteur(s) en geven niet noodzakelijk de officiële mening van de Europese Unie weer. Noch de instellingen en organen van de Europese Unie, noch enige persoon die namens hen optreedt, kan verantwoordelijk worden gehouden voor het gebruik dat van de informatie die erin is vervat.

Iedereen journalist

Cibles
  • Lehrer/Animateure
Supports
  • Medienproduktion (webdoc, site, vidéo, etc.)
nl

Wanneer is iets nieuws? Een schijnbaar eenvoudig vraag, waarvan het antwoord niet zo voor de hand ligt. Welke selectiecriteria bepalen wat een hoogdringend nieuwsitem vormt, en wat niet? In ‘Iedereen journalist’ wordt een kritische blik op de vorming van nieuws geworpen. Je kan aan de slag met dit online lessenpakket.

Wat?

Iedereen Journalist bestaat uit vier onderdelen en een reflectiehoofdstuk. Elk onderdeel bestaat uit

  • – een theoretisch filmpje waarin Prof. Baldwin Van Gorp (KULeuven) meer inzicht geeft over de algemene principes van journalistiek, nieuwsdragers, nieuwsgaring en de praktijk,
  • – een prakijkfilmpje waarin zes journalisten je meenemen in de wondere wereld van het nieuws, uitleggen wat journalistiek voor hen betekent, wat de voor- en nadelen zijn van een medium en hoe een bepaald nieuwsfeit tot stand gekomen is en
  • – discussievragen en opdrachten over de rol van journalisten, hoe nieuws gemaakt wordt en nog veel meer.

Thema’s

  • – Wat is journalistiek?
    In dit filmpje krijg je meer inzicht in het communicatieproces en meer bepaald in hoe journalistiek een vorm is van communicatie. Daarnaast ontdek je ook wat volgens de 6 journalisten hun rol is als journalist.
  • – De verschillende dragers
    De leerlingen ontdekken verschillende nieuwsdragers: krant, televisie, radio, magazine en internet. Er wordt een korte historische geschiedenis gegeven en de kenmerken van de verschillende dragers. Daarnaast vertellen de journalisten in een elevator pitch wat volgens hen de belangrijkste kenmerken zijn van het medium waarvoor ze werken.
  • – Nieuwsgaring
    Hoe bepaalt een journalist wat nieuws is? En hoe komt hij tot al deze informatie? In dit hoofdstuk worden de verschillende criteria waarom iets nieuwswaardig is, geduid. Maar ook de begrippen gatekeeper en gatewatcher komen aan bod. Nadien vertellen de journalisten het verhaal achter een nieuwsitem. Hoe kwamen zij aan het nieuws en wat moeten ze daarvoor allemaal doen.
  • – Van informatie naar nieuws
    Hoe komt een nieuwsuitzending of een krantenartikel nu tot stand? Hoe ziet een dag van een journalist eruit? Stap mee in de voetsporen van de 6 journalisten en ontdek aan de hand van verschillende videodagboeken hoe een doordeweekse dag er voor hen uitziet.

De 6 journalisten

  • – Johan Faes – Krant – journalist bij De Standaard
  • – Marieke Van Cauwenberghe –  Radio – journaliste bij VRT Nieuws
  • – Faroek Özgünes – Televisie – journalist bij VTM Nieuws
  • – Els Dalemans- Freelance journaliste bij Het Laatste Nieuws
  • – Jeroen Maris – journalist bij HUMO
  • – Samira Bendadi – Online medium – journaliste bij MO*

Informations et influences

Cibles
  • Jugendliche und Kinder
Supports
  • Animation oder Training
  • Manual oder pädagogische karteikarte
fr

A l’heure du numérique, les internautes ont accès à de nombreux canaux d’information: un large éventail de point de vue, d’opinions et d’influences est ainsi disponible en quelques clics. Comment comprendre, choisir et interpréter ces informations numériques.

Lie Detectors

Cibles
  • Jugendliche und Kinder
Supports
  • Animation oder Training
fr

Lie Detectors est une association sans but lucratif qui apprend aux enfants et adolescents à repérer et rejeter les médias manipulateurs qui peuplent leurs comptes de réseaux sociaux et à mieux comprendre comment fonctionnent les médias. Pour ce faire, des journalistes sélectionnés et entrainés animent une séance interactive de 90 minutes en classe et nous fournissons du matériel de suivi sur demande. Le programme a ainsi pour ambition d’entamer une discussion sur les « fake news » et de faire le lien entre journalistes, écoles et outils d’éducation aux médias dans la lutte contre l’infox et pour l’esprit critique en Europe.

Internet expliqué à ta mère !

Cibles
  • Jugendliche und Kinder
  • Eltern
Supports
  • Animation oder Training
  • Medienproduktion (webdoc, site, vidéo, etc.)
fr

Internet Expliqué à ta Mère, c’est donc un projet de création de capsules vidéos par les jeunes pour les parents. Elles ont pour but de permettre aux jeunes d’expliquer leurs usages du web, les questions qu’ils se posent, les habitudes qu’ils ont et surtout ce qu’ils attendent de leurs parents en cas de souci.

Un petit groupe de jeunes s’est rassemblé un mardi sur deux pendant toute l’année 2015-2016 tandis que 2 classes se sont mobilisées pour réaliser 7 vidéos supplémentaires. En tout, ce sont près d’une vingtaine de capsules qui abordent l’usage d’internet par les jeunes de manière générale (ce qu’ils y font, l’identité numérique, etc.), les dangers potentiels (harcèlement, revenge porn), quelques usages particuliers (porno, nouveaux réseaux sociaux, téléchargement, challenges, internet à l’école, etc.) et l’internet « plaisir » (avoir sa propre chaine youtube, les youtubeuses, les jeux vidéo, etc.). Un micro-trottoir a également été réalisé auprès des parents pour être au plus près de leurs préoccupations et pour connaitre leurs habitudes.

Parce que nous l’avions voulu en amont du projet, parce que les capsules issues d’Internet Expliquées à Ta Mère (IEATM) sont de très haute qualité pédagogique, parce que la demande des parents, enseignants, encadrants jeunesse est là, nous avons poussé encore plus loin la réflexion dans un outil pédagogique qui accompagne les capsules et diffuse l’ensemble de manière visible et gratuite.

Formation „Médias et esprit critique : des faits, pas des fakes!“

Cibles
  • Lehrer/Animateure
  • Jugendliche und Kinder
  • Andere Erwachsene
Supports
  • Animation oder Training
fr

Une formation de 2 jours consécutifs à destination des enseignants, animateurs en maison de jeunes et autres acteurs du secteur socio-culturel. Dates prévues à Liège, Charleroi, Bruxelles et Marche-en-Famenne. Plus d’informations sur http://penser-critique.be/des-faits-pas-des-fakes. Proposée par le CAV Liège asbl (centre de ressources officiel en éducation aux médias) dans le cadre du projet PCI (Promotion de la citoyenneté et de l’interculturalité). Formation conçue par Sophie Lescrenier, formatrice et animatrice du CAV Liège et administratrice du site de ressources www.penser-critique.be. L’originalité de notre démarche réside dans notre approche qui se veut généraliste : contrairement aux initiatives existantes, nous ne nous concentrons pas sur un aspect en particulier (complotisme, propagande, pseudo-sciences, canulars, etc.) mais proposons une approche englobante sous le prisme de l’éducation aux médias. L’objectif est non pas d’être prescriptif ou normatif mais de rendre le jeune autonome, de lui donner des clés qu’il pourra lui-même réutiliser dans le cadre non seulement de sa navigation privée mais également de sa vie quotidienne, l’auto-défense intellectuelle étant un apprentissage utile autant en ligne que hors ligne. Seront distribués aux participants un syllabus (50 p.) présentant le cadre général permettant de saisir la problématique, ainsi qu’une dizaine d’activités pédagogiques directement utilisables (version enseignant et élève).

Lie Detectors ASBL

Lie Detectors est une association sans but lucratif financée par la Wyss Foundation et agréée par la Fondation Roi Baudouin qui a pour but de faire le lien entre les journalistes, les écoles et l’éducation aux médias dans la lutte contre l’infox et pour l’esprit critique en Europe

CAV Liège asbl

Centre de ressources d’éducation aux médias de la Fédération Wallonie-Bruxelles. L’objectif prioritaire et la raison sociale du CAV Liège sont d’œuvrer à une meilleure intégration de l’éducation aux médias au sein de la communauté éducative et citoyenne en développant l’esprit critique à l’égard des productions médiatiques et l’expression / communication par les médias.

Centre Ener’J

Implanté à Gilly, le Centre Ener’J est un centre d’Animation et d’Information pour les jeunes de 12 à 26 ans. Ses missions principales sont : La mise à disposition d’une information entièrement gratuite pluraliste. la mise en place de dispositifs qui permettent aux jeunes de s’approprier l’information comme un droit une condition nécessaire à leur […]

Action Médias Jeunes

Des ateliers sur mesure pour décrypter les médias ‘’web, réseaux sociaux, jeux vidéo, cinéma, publicité, presse/info, photo, etc.’’ Ou comment développer son esprit critique et sa curiosité en toute créativité!

Mediawijs

Mediawijs is het Vlaamse Kenniscentrum Digitale en Mediawijsheid van de Vlaamse overheid en imec vzw.
Mediawijs helpt de inwoners van Vlaanderen en Brussel om bewust, actief, kritisch en creatief ict en media te gebruiken om deel te nemen aan onze maatschappij.
Daarvoor
– start Mediawijs overleg, netwerken en samenwerkingen tussen en met het Vlaamse digitale en mediawijsheidsveld,
– inspireert Mediawijs het Vlaamse digitale en mediawijsheidsveld met vorming, kennisdeling en praktijkontwikkeling,
– stimuleert Mediawijs digitaal en mediawijs gedrag bij de burger met informatie en campagnes,
– houdt Mediawijs de vinger aan de pols van de ontwikkelingen in alle vormen van ict, media en digitale en mediawijsheid,
– en speelt Mediawijs een actieve rol in de visie- en beleidsontwikkeling over digitale en mediawijsheid in Vlaanderen, Brussel en Europa.